|
tss STEFAN BATORY
Stefan Batory - flagowy statek Polskich Lini
Oceanicznych w latach 1968-1987 został zbudowany w 1952 roku w
Holandii. Otrzymał wówczas miano "Maasdam". Zakupiony w 1968
roku po przebudowie , od 1970 roku rozpoczął żeglugę na lini
Gdynia Montreal. Miał 15044 BRT, długość kadłuba 153,4 m,
szerokość 21,1m, zanurzenie 8,8 m.Moc silników wynosiła 8500KM
statek rozwijał prędkość 33,3 km/h. Miał 9 pokładów, 779
miejsc pasażerskich. Załoga liczyła 331 osób. Pływał do 1987
roku, potem został sprzedany i zamieniony na pływający hotel.
Przez jakiś okres pływał jeszcze pod obcą banderą jako
"Stefan". Ostatecznie podzielił los swego poprzednika
"Batorego" i został zezłomowany w stoczni Aliaga.Luksusowe
kabiny z łazienkami, basen, sauna, kino, sala gimnastyczna,
kort tenisowy, klub nocny z dyskoteką i wiele innych atrakcji
oczekiwało na pasazerów ostatniego polskiego transatlantyka.
Lata 70 to okres prosperity nowego polskiego kolosa zwanego
powszechnie "Stefciem". Statek zapewniał pasażerom i załodze
poczucie komfortu i bezpieczenstwa. Podróżowały na nim takie
polskie sławy jak Jerzy Połomski, Hanna Banaszak, Dorota
Stalińska, Władysław Komar,Urszula Sipińska, Agnieszka
Osiecka. Do Ameryki płyneli na nim znani artyści kabaretowi
Bagdan Smoleń i Zenon Laskowik. Na jego pokładzie kręcono
zdjęcia kultowej dziś komedii "Kochaj albo rzuć". Oprócz
liniowych rejsów do Montrealu Stefan Batory odbywał również
podróże wycieczkowe po Morzu Śródziemnym oraz do portów
Wielkiej Brytani.
Historia statku od stoczni do
złomowiska...
* Budowa jako Maasdam: 1952
* stocznia:
Wilton-Fijenoord Doken Werf Maatschapij, Schiedam, Holandia;
numer doku: 733
* położenie stępki: 19 grudnia 1950
*
wodowanie: 5 kwietnia 1952
* przekazanie: 11 lipca 1952 i
wyruszenie w dziewiczą podróż na trasie:
Rotterdam-Hawr-Southampton-Montreal-Nowy Jork.
*
Złomowanie: 22 marca 2000 stocznia złomowa Aliaga,
Turcja.
W 1949 Holendrzy postanowili wybudowac na bazie
ameykanskich kadlubow typu C3 (transportowce wojskowe) dwa
blizniacze statki na potrzeby towarowo-wojskowe. W trakcie
budowy plany zmieniono i w 1952 zwodowano oba statki jako
pasazerskie o nazwie RYNDAM i MAASDAM IV (pozniejszy STEFAN
BATORY). Weszly one do sluzby w Holland America Line i byly
eksploatowane w regularnych rejsach do USA, a potem takze do
Indii, Australii i pomiedzy portami Europy.
Oba statki o pojemnosci 15,044 ton kazdy,
dlugosci 153 m i szybkosci 16,5 wezla, nie wyroznialy sie
niczym szczegolnym pod wzgledem technicznym, aczkolwiek byly
nowoscia na owczesnym rynku zeglugi pasazerskiej poprzez
zdecydowane sprofilowanie ich standartu na klase turystyczna.
Bylo tam tylko 15 dwuosobowych kabin pierwszej klasy z
wlasnymi lazienkami. Reszta pasazerow (854) podrozowala w
kabinach klasy turystycznej, ktore posiadaly tylko
umywalki.
TS/S MAASDAM poplynal na swoj dziewiczy rejs
11 sierpnia '52 do Nowego Jorku poprzez Le Havre (Polnocna
Francja), Southampton (Poludniowa Anglia) i Montreal
(Wschodnia Kanada).
Byl to statek oferujacy 8 dniowa podroz
z Europy do Ameryki tanio i wygodnie. Nie bylo tam wyszukanej
obslugi i ekstrawaganckiego jadlospisu. Bylo jednak
funkcjonalnie, czysto i tanio. Porzez przystepne ceny
podrozowali na jego pokladzie urlopowicze, emigranci, studenci
i artysci. W polowie lat '50, srednio 85% miejsc bylo zajetych
na rejsach przez Atlantyk i 96% na rejsach wycieczkowych.
W poczatkowej fazie swojej morskiej kariery
MAASDAM mial pecha co do kolizji; W 1954 zderzyl sie on we
mgle z francuskim statkiem uszkadzajac sobie dziob. Pozniej, w
trakcie rejsu do Bremerhaven (Polnocne Niemcy),
15 lutego
'63, zszedl z toru wodnego (zniesiony przez lody) i rozprul
sobie dno o wraki dwoch zatopionych statkow, angielskiego
HARBOROUGH i sowieckiego KHOLMOGORY. Ze statku ewakuowano do
lodzi ratunkowych ok. 500 pasazerow, a statek powedrowal do
stoczni na dwa miesiace.
Pod koniec 1964 popularnosc transatlantyckich
rejsow zaczela gwaltownie spadac, jako ze coraz bardziej
popularny stawal sie transport lotniczy. Holland America Line
musialo zmodifikowac rejsy MAASDAM.
Ograniczono
transatlantyckie wojaze na rzecz rejsow wycieczkowych, ktore
zaczely cieszyc sie coraz wiekszym powodzeniem. 20
pazdziernika '65 wyslano MAASDAM z turystami w podroz dookola
swiata ( Rotterdam, southhampton, Port Said, Colombo,
Fremantle, Melbourne, Sydney, Wellington, Papeete, Los
Angeles, Acapulco, Balboa, Cristobal, Kingston, New York,
Cobh, Southhampton, Rotterdam ). Potem byly kolejne rejsy
wycieczkowe, aczkolwiek nie staly sie one wielkimi
sukcesemi.
W 1968 Holendrzy sprzedali MAASDAM IV za ok.
3 miliony dolarow Polskim Linia Oceanicznym, ktore
potrzebowaly znalezc nastepce dla polskiego transatlantyka M/S
BATORY, ktory mial wowczas juz ponad 32 lata. Polacy mysleli o
zbudowaniu nowego statku jako nastepcy BATOREGO, ale ze
wzgledow finansowych zdecydowano sie na zakup jednostki
uzywanej.
TS/S STEFAN BATORY (1968-88) ... pod polska
bandera
TS/S MAASDAM IV przekazany zostal Polskim
Linia Oceanicznym 8 pazdziernika '68. Przemianowany na
TS/S
STEFAN BATORY, przyplynal do Gdyni pod dowodctwem kapitana
Jerzego Pszennego.
W Gdanskiej Stoczni Remontowej STEFAN BATORY
przeszedl, w dwoch etapach, gruntowna przebudowe (listopad '68
/ kwiecien '69 - grudzien '69 / marzec '70). Wiazala sie ona
ze zmiana sylwetki, kolorow, wymiana wielu urzadzen, mebli,
instalacji przeciwpozarowych. Podczas modernizacji zmieniono
ksztalt komina, zlikwidowano toporne maszty towarowe i
zastapiono je elektrycznymi dzwigami. Zainstalowano nowe
maszty na unowoczesnionej sterowni i gornym pokladzie.
Biblioteka otrzymala nowe, bursztynowe oswietlenie, Palarnia
zostala przeksztalcona w NIght Club, a Salon do gry w karty
zamieniony zostal na Polski Zajazd i Goralska Chate. Wydluzono
Poklad Spacerowy i urzadzono tam Saune z mala Sala
Gimnastyczna. Likwidujac pewna liczbe kabin na Glownym
Pokladzie stworzono nowy Salon do gry w karty i szachy.
Wygospodarowano takze miejsce na kino z 280 miejscami. Kabiny
dla zalogi zostaly unowoczesnione, a niewielki basn kapielowy
na rufie otoczony zostal szklanym wiatrochronem.
Po calej
przebudowie, statek prezentowal sie dostojnie - laczyl
tradycje z umiarkowana nowoczesnoscia.
Zabieral wowczas 766
pasazerow w klasie turystycznej i 39 w klasie
pierwszej.
Holland America LineSTEFAN BATORY wyplynal w
swoj dziewiczy rejs z Gdyni do Montrealu 11 kwietnia '69 (
Gdynia, Copenhagen, Tilbury, Quebec City, Montreal ). W
pierwszym roku STEFAN BATORY wykonal 9 rejsow do Ameryki przy
ponad
90% wysprzedanych miejsc. Ta niezwykla popularnosc
wynikala z faktu ze w Ameryce Polncnej mieszka
ponad 7
milionow ludnosci pochodzenia polskiego. Poza tym, w koncu lat
'60 Polska nie miala bezposredniego polaczenia lotniczego
przez Atlantyk. STEFAN BATORY przyciagal rowniez pasazerow,
kierujacych sie w swoim wyborze dobra reputacja i legenda
poprzednika BATORY, ktory ze wzgledu na swoj wiek zostal
wycofany ze sluzby w maju 1969.
STEFAN BATORY, podobnie jak jego poprzednik,
byl czesto zwiazany z roznymi incydentami politycznymi
...
4 stycznia '71, STEFAN BATORY przyplynal do Nowego
Jorku jako pierwszy komunistyczny liniowiec od czasow
BATOREGO, ktory byl tam w 1951. Pasazerowie (397) i zaloga
(337) zostali przywitani, przy Doku numer 40 przez pikietujacy
tlum prezentujacy wymowny napis "Przyplynales w morzy krwi".
Bylo to zwiazane z krwawo stlumionym protestem polskich
robotnikow stoczniowych przeciwko nedzy i rzadowi
komunistycznemu w Polsce (Gdansk - grudzien 1970). Amerykanie
odmowili rozladowania i obslugi statku. Niechciany w Nowym
Jorku, STEFAN BATORY wyruszyl w rejs powrotny do Polski tylko
ze 120 pasazerami, 6 stycznia / 71. Wrocil do Nowego Jorku 19
marca '71 z 761 pasazerami przy mniejszej fali protestow.
Jakkolwiek, 6 planowanych rejsow karaibskich, wlasnie z Nowego
Jorku, zostalo odwolanych z braku chetnych.
Kilka lat
pozniej , w styczniu '74, gazety podaly wiadomosc o 81
Polakach, ktorzy zeszli ze STEFANA BATOREGO w Hamburgu,
szukajac w Niemczech Zachodnich azylu politycznego.
W
listopadzie '84, w tym samym porcie, z tych samych powodow
zeszlo ze statku 192 Polakow.
Powyzsze wydarzenia byly
oczywista kompromitacja dla komunistycznego rzadu w Warszawie
i odbiciem trudnej sytuacji polityczno - ekonomicznej w
Polsce.
Na poczatku lat '70, po wycofaniu z rejsow
EMPRESS OF CANADA, regularne polaczenie Europa - Canada
utrzymywane bylo tylko przez STEFANA BATOREGO i sowiecki
liniowiec ALEXANDR PUSHKIN, ktory byl wiekszy, szybszy i
nowszy, aczkolwiek daleko mniej popularny niz statek polski. W
okresie tym STEFAN BATORY utrzymywal srednio wskaznik 92%
sprzedanych miejsc, a sowiecki liniowiec tylko 49%.
Trasa Atlantycka STEFANA BATOREGO byla
modyfikowana kilkukrotnie. Poczawszy od 1972, w drodze do
Ameryki, zaczal on zawijac do dwoch niemieckich portow,
Cuxhaven i Hamburga ( Polnocne Niemcy). Wizyty w Kopenchadze
zakonczyly sie w 1975, a w rok pozniej liniowiec polski omijal
takze Quebec City.
Swoj ostatni rejs do Nowego Jorku,
STEFAN BATORY odbyl 17 marca 1976. Ze wzgledu na zaostrzone,
nowe przepisy dotyczace ochrony srodowiska naturalnego nie
mogl on dluzej zawijac do portow USA. Docelowym portem, po
drugiej stronie Atlantyku stal sie Montreal w Kanadzie.
W
1977 wycofano sie z regularnego zawijania do Hambura i
Southhampton . Poczawszy od roku 1977 trasa STEFANA BATOREGO
zostala okrojona do czterech portow : Gdynia, Rotterdam,
Tilbury, Montreal.
W zwiazku ze spadkiem zapotrzebowania na
rejsy transatlantyckie, liczba ich zostala ograniczona do 6 w
1977. Zwiekszono jednak liczbe rejsow wycieczkowych.
Gdy w 1980 wspomniany wczesniej ALEXANDR
PUSHKIN zostal wycofany ze sluzby, STEFAN BATORY i
QUEEN
ELIZABETH 2 byly dwoma ostatnimi Atlantyckimi Liniowcami.
W polowie lat '70, utrzymujac regularne rejsy
transatlantyckie STEFAN BATORY przeksztalcil sie sie w
stosunkowo dobrze prosperujacy statek wycieczkowy.
W 1975,
odbyl on Noworoczny rejs z Tilbury (Londyn) na Wyspy
Kanaryjskie, ktory zapoczatkowal tradycje rejsow
Swiateczno-Noworocznych w latach nastepnych. W 1978 rozpoczal
regularne rejsy wycieczkowe z Montrealu po rzece Sw.
Wawrzynca, a w 1979 poplynal w 52-dniowy rejs po morzu
Srodziemnym i Czarnym odwiedzajac
22 porty. W 1980 odbyl on
miesieczny rejs na Karaiby a w sierpniu 1986 poplynal z
Tilbury na pierwszy rejs po Norweskich Fjordach.
Zaznaczyc
trzeba ze w okresie tym wielu polskich "przodownikow pracy"
spedzalo urlopy na STEFANIE BATORYM bedace nagroda za ich
"wysoko wydajna prace" w socjalistycznej
ojczyznie.
Narodziny Niezaleznego Zwiazku Zawodowego
SOLIDARNOSC i wynikajace z niego zmiany w Prawie Morskim
(1981) wplynely na losy STEFANA BATOREGO, ktorego macierzysty
port Gdynia-Gdansk stal sie centrum rewolucyjnych zmian w
zyciu polityczno-spolecznym.
W zwiazku z trudna sytuacja w
kraju, wiele rejsow zaczynalo i konczylo sie w Rotterdamie
zamiast w Gdyni. Swiateczno-Noworoczny rejs w 1981 oraz rejsy
po Karaibach w 1982 zostaly odwolane. Restrykcje polityczne
spowodowaly drastyczne zredukowanie liczby polskich
pasazerow.
Jednak w tym samym czasie donoszono, ze
wladze planuja zastapic STEFANA BATOREGO nowym statkiem w
koncu 1986. Miala to byc jednostka o nazwie POLONIA, zbudowana
w polskiej stoczni lub w stoczni Finlandzkiej, ewentualnie
Niemieckiej i noszaca nazwe BATORY. Podobnie jak 20 lat
wczesniej, plany te nie zostaly zrealizowane w zwiazku z
trudnosciami polityczno-ekonomicznymi.
STEFAN BATORY -
liniowiec weteran, pozostawal wiec nadal w sluzbie.
W 1982, obchodzono 25 rocznice polaczenia
transatlantyckiego Gdynia-Montreal, a takze powrot
STEFANA
BATOREGO do regularnych rejsow, po kilku miesiecznym przestoju
w porcie.
Pierwszy rejs z Rotterdamu do Montrealu, odbyl
sie w koncu kwietnia.
W okresie tym, brytyjski liniowiec
QUEEN ELIZABETH 2 zostal skierowany, jako transportowiec, do
wziecia udzialu w Wojnie na Falklandach. STEFAN BATORY byl
wiec w tym czasie jedynym liniowcem na Atlantyku.
Po
modernizacji QUEEN ELIZABETH 2 na statek z napedem dislowskim,
polski liniowiec stal sie takze jedynym turbinowym parowcem na
Atlantyku - bastionem zeglugowych tradycji.
Przez ponad 20 lat w sluzbie PLO, STEFAN
BATORY goscil na swoim pokladzie wielu najlepszych polskich
artystow. Uatrakcyjniali Oni swoimi wystepami kolejne rejsy.
Przy wielu okazjach uwazano statek za szczegolnego
"ambasadora" polskiej kultury i tradycji. Na pokladzie STEFANA
BATOREGO zostalo nakreconych takze kilka polskich filmow
fabularnych.
Z koncem 1985, polski liniowiec mial na swoim
koncie 131 Atlantyckich wojazy, przewozac 180,259 pasazerow,
wyplynal na 136 rejsow wycieczkowych zabierajac 86,049
pasazerow.
Byl znakomicie utrzymywany i obsadzany zawsze
najlepsza zaloga. Aczkolwiek, ze wzgledow techniczno -
finansowych, statek ten nie mogl podolac rosnacym wymagania
Kanadyjskich Przepisow Ochrony Srodowiska Naturalnego. W
styczniu 1987 bylo wiadomo ze zostanie on wycofany ze sluzby w
marcu 1988.
Ostatni z klasycznych Atlantyckich Liniowcow,
STEFAN BATORY odbyl cztery rejsy do Montrealu w 1987. Ostatni
wojaz z Gdyni do Montrealu odbyl sie jesienia '87 (22 wrzesien
- 5 pazdziernik). Wrocil do Gdyni 20 pazdziernika '87. Byl to
koniec ery regularnych rejsow transatlantyckich dokonywanych
przez parowce, a takze koniec 57 letniej tradycji rejsow przez
Atlantyk pod polska bandera, ktore zostaly zapoczatkowane
przez statek
S/S POLONIA, 14 sierpnia 1930.
Podobnie jak
poprzednik, STEFAN BATORY zakonczyl swoja kariere seria rejsow
wycieczkowych; Fjordy Norweskie (lato'87), Ameryka Poludniowa
(7 listopad - 4 styczen '88) i Karaiby / Kuba (17 styczen-22
marzec '88). Szczegolnym rejsem byl wojaz do Ameryki
Poludniowej, gdzie polski statek pasazerski zawital pierwszy
raz od czasow M/S SOBIESKI i M/S CHROBRY w 1939. Trasa wiodla
przez Rio de Janerio, Santos,
Montevideo i Buenos
Aires.
Po wycofaniu ze sluzby w Polskich Liniach
Oceanicznych, TS/S STEFAN BATORY zostal sprzedany greckiemu
przedsiebiorstwu, a jego nazwa zostala skrocona do TS/S
STEFAN. W latach 1990-92 sluzyl jako hotel dla uchodzcow w
szwedzkim porcie Gothenberg. Jego wnetrza, w dalszym ciagu
posiadaly wiele
oryginalnych paneli i wykonczen z czasow
sluzby w Holland America Line.
Plany przebudowania STEFANA
na nowoczesny statek wycieczkowy zostaly zaniechane w 1990. Po
prawie
8 latach przestoju w greckim porcie Chalkis, 22
marca 2000, przeholowano STEFANA do Tureckiej Stoczni Zlomowej
w Aliaga, gdzie zostal poddany zlomowaniu trwajacemu 6
miesiecy.
|
